Bệnh ung thư

UNG THƯ DẠ DÀY SỚM

UNG THƯ DẠ DÀY SỚM
UNG THƯ DẠ DÀY SỚM

TỔNG QUAN

Ung thư dạ dày sớm (UTDD sớm) là những tổn thương ác tính chưa xâm lấn vượt quá lớp dưới niêm mạc của thành dạ dày, bất kể có di căn hạch hay không. Trên toàn cầu, UTDD đứng hàng thứ 3 trong các loại ung thư thường gặp nhất và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu liên quan đến ung thư. UTDD sớm chiếm 15 – 57% tổng số UTDD được phát hiện, thay đổi tùy thuộc vùng địa lý và chiến lược tầm soát.
Tiến bộ trong phát hiện UTDD sớm nhờ vào sự phát triển những kỹ thuật hình ảnh mới như hình ảnh ánh sáng dải băng tần hẹp và hình ảnh phát huỳnh quang. Hiện nay, những kỹ thuật này đã được ứng dụng trong chẩn đoán ung thư sớm của toàn bộ đường tiêu hóa.
Hiện nay, UTDD sớm được điều trị chủ yếu bằng các kỹ thuật ít xâm lấn qua nội soi như cắt niêm mạc qua nội soi hay cắt dưới niêm mạc.

ung thư dạ dày

ĐỊNH NGHĨA UNG THƯ DẠ DÀY SỚM
 

Khái niệm UTDD sớm bắt nguồn từ Nhật Bản vào năm 1962. Khi đó, UTDD sớm được định nghĩa là những tổn thương ác tính ở dạ dày có thể điều trị thành công bằng phẫu thuật. Hiện nay, ung thư dạ dày sớm là những tổn thương ung thư biểu mô tuyến giới hạn ở lớp niêm mạc hay lớp dưới niêm mạc dạ dày, bất kể sự hiện diện hay không của hạch di căn. Ung thư dạ dày sớm có tiên lượng tốt hơn (tỉ lệ sống còn sau 5 năm khoảng 90%) so với ung thư tiến triển (giai đoạn muộn).
Hầu hết, UTDD sớm thường được điều trị qua nội soi. Tuy nhiên, UTDD sớm có di căn hạch hay nguy cơ cao (tùy theo kích thước, hình dạng và mức độ xâm lấn của u) sẽ được điều trị bằng phẫu thuật cắt dạ dày kết hợp nạo hạch vùng và hóa trị. 


DỊCH TỄ HỌC
 

Tỉ lệ mắc UTDD thay đổi nhiều tùy theo vùng địa lý, giữa các châu lục khác nhau và trong từng quốc gia. Những khu vực có tần suất UTDD cao bao gồm châu Mỹ Latin, Đông Á, châu Âu và Trung Đông. Tại Hoa Kỳ, khi so sánh với người Mỹ da trắng thì nhóm người Mỹ gốc Tây Ban Nha, gốc châu Á và gốc châu Phi có tỉ lệ ung thư dạ dày xảy ra cao hơn. Hiện nay, UTDD đang có xu hướng xảy ra ở người trẻ tại Hoa Kỳ.
Tỉ lệ UTDD sớm được phát hiện cũng thay đổi theo từng quốc gia. Tại Nhật Bản, một nửa các trường hợp ung thư dạ dày được phẫu thuật là ung thư dạ dày sớm. Tỉ lệ phát hiện UTDD sớm tại Nhật Bản tăng từ 15% lên 57% sau khi áp dụng chiến lược tầm soát. Tại Hàn Quốc, 25 – 30% UTDD được phát hiện ở giai đoạn sớm. Tại Hoa Kỳ và châu Âu, UTDD sớm chiếm 15 – 21% các trường hợp ung thư dạ dày. Sự khác nhau về tỉ lệ phát hiện UTDD sớm ở châu Á so với các nước châu Âu có thể do một số nguyên nhân: thứ nhất, tỉ lệ ung thư dạ dày ở các nước Đông Á cao hơn gấp 5 – 10 lần so với các nước châu Âu; thứ hai, chương trình tầm soát UTDD đã được triển khai từ rất lâu tại Nhật Bản và gần đây là các nước Đông Á khác.
Không có sự khác biệt về nhân chủng học giữa châu Á và phần còn lại của thế giới đối với ung thư dạ dày. Phân bố về tuổi và giới của ung thư dạ dày tương tự nhau giữa Nhật Bản, châu Âu và châu Mỹ với tuổi trung bình mắc UTDD khoảng 60 tuổi và thường xảy ra ở nam hơn so với nữ.


TẦM SOÁT UNG THƯ DẠ DÀY


Hiện nay, hai phương pháp chủ yếu được sử dụng trong tầm soát UTDD là nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng và chụp X-quang dạ dày đối quang kép.
Nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng có thể quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày và tiến hành sinh thiết những tổn thương tiền ung thư như viêm teo niêm mạc dạ dày, viêm chuyển sản hay loạn sản và nghi ngờ UTDD. Mặc dù nội soi là kỹ thuật xâm lấn và có chi phí cao nhưng đây là phương pháp có giá trị chẩn đoán cao nhất trong chương trình tầm soát UTDD.
Chụp X-quang dạ dày đối quang kép là kỹ thuật không xâm lấn và sử dụng tia X để phát hiện những tổn thương UTDD dạng loét, thâm nhiễm và ung thư sớm. Tuy nhiên, kỹ thuật này có tỉ lệ âm tính giả (bỏ sót tổn thương) cao, có thể lên đến 50%. Đối với ung thư dạ dày sớm, độ nhạy của phương tiện hình ảnh này chỉ khoảng 14 – 15%.
Hiện nay, chương trình tầm soát UTDD được thực hiện tại một số quốc gia có tần suất lưu hành cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Chi Lê và Venezuela.
• Tại Nhật Bản, tầm soát UTDD được khuyến cáo đối với người từ 50 tuổi bằng chụp X-quang dạ dày đối quang kép hàng năm và nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng mỗi 2 năm.
• Tại Hàn Quốc, tầm soát UTDD được khuyến cáo đối với dân số trong độ tuổi 40 - 75 tuổi bằng nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng mỗi 2 năm.
Tại các quốc gia có tần suất lưu hành UTDD thấp, nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng tầm soát chỉ nên thực hiện đối với nhóm nguy cơ cao, bao gồm:
• Polyp tuyến của dạ dày,
• Thiếu máu ác tính,
• Chuyển sản ruột
• Hội chứng đa polyp tuyến gia đình
• Hội chứng Lynch
• Hội chứng Peutz-Jeghers
• Hội chứng đa polyp Juvenile.
Bên cạnh nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng tầm soát UTDD sớm, chúng ta cần tầm soát nhiễm và điều trị Helicobacter pylori (H. pylori) trong cộng đồng tại các quốc gia có tỉ lệ ung thư dạ dày cao. Tuy nhiên, những vùng có tần suất lưu hành UTDD thấp thì tầm soát và tiệt trừ H. pylori đối với những người không có triệu chứng đã không mang lại hiệu quả giảm nguy cơ UTDD.


TRIỆU CHỨNG UNG THƯ DẠ DÀY SỚM


UTDD sớm thường có triệu chứng không đặc hiệu. Người bệnh có thể có các triệu chứng như khó tiêu, đau thượng vị, buồn nôn hay chán ăn. Hầu hết UTDD sớm được chẩn đoán qua các chương trình tầm soát và không có triệu chứng. Những triệu chứng báo trước mơ hồ thường xuất hiện trước khi chẩn đoán ung thư sớm khoảng 6 – 12 tháng và 90 – 95% những người bệnh này không được tầm soát ung thư dạ dày. Ung thư sớm dạng loét có thể có các triệu chứng báo trước sớm hơn dạng tổn thương phẳng hay nhô cao.
Khó tiêu chức năng là triệu chứng có tần suất lưu hành cao trong cộng đồng. Đây cũng là nguyên nhân UTDD sớm được chẩn đoán tình cờ qua nội soi khi người bệnh đi khám vì đau thượng vị, ăn mau no, đầy bụng sau ăn,… 


CHẨN ĐOÁN UNG THƯ DẠ DÀY
 

Nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng là phương pháp hiệu quả nhất để tầm soát và chẩn đoán ung thư dạ dày sớm. Nội soi có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn nhiều so với chụp X-quang dạ dày đối quang kép. Hiện nay, nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng có độ chính xác đạt 90 – 96% chẩn đoán ung thư dạ dày sớm.
Hiện nay, nội soi nhuộm màu, nội soi phóng đại, nội soi sử dụng ánh sáng dải băng tần hẹp kết hợp nội soi phóng đại và hình ảnh huỳnh quang là những kỹ thuật thường được sử dụng trong tầm soát, chẩn đoán và đánh giá hệ thống ung thư dạ dày sớm tại các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc,…
Tại Việt Nam, ung thư dạ dày sớm cũng đã được quan tâm nhiều trong khoảng 10 năm nay. Tỉ lệ phát hiện ung thư sớm cũng tăng dần (khoảng 10%) dù chưa ngang bằng với các nước nhiều kinh nghiệm. Bệnh viện Đại học Y Dược TP. HCM với sự giúp đỡ của các chuyên gia Nhật Bản cùng với sử dụng các hệ thống nội soi hiện đại có tính năng hình ảnh ánh sáng dải băng tần hẹp và nội soi phóng đại đã tăng tỉ lệ phát hiện và điều trị thành công nhiều trường hợp ung thư dạ dày sớm mà không cần phải phẫu thuật.
Qua nội soi, thầy thuốc có thể phát hiện được những hình ảnh nguy cơ cao xuất hiện ung thư dạ dày sớm như viêm teo niêm mạc dạ dày mức độ nặng hay viêm chuyển sản ruột. Với những tổn thương này, bác sĩ nội soi sẽ quan sát kỹ và tiến hành sinh thiết hệ thống để chẩn đoán và theo dõi định kỳ. Ung thư dạ dày sớm có thể có hình ảnh nhô cao, dạng phẳng, dạng lõm hay loét. Đánh giá chính xác và tỉ mỉ hình ảnh đại thể ung thư dạ dày sớm góp phần tiên lượng mức độ xâm lấn, di căn hạch và chọn phương pháp điều trị thích hợp qua nội soi hay phẫu thuật.


ĐIỀU TRỊ UNG THƯ DẠ DÀY


Ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể được điều trị qua nội soi (cắt niêm mạc và cắt dưới niêm mạc) hay phẫu thuật (cắt dạ dày). Tại Nhật Bản, phẫu thuật cắt dạ dày kèm nạo hạch là tiêu chuẩn vàng trong điều trị ung thư dạ dày cho tất cả bệnh nhân có thể phẫu thuật, kể cả ung thư dạ dày sớm. Tuy nhiên, phẫu thuật triệt để cũng có nhiều nguy cơ tai biến và biến chứng, đặc biệt là có thể làm giảm chất lượng cuộc sống trong thời gian dài. Ngoài ra, tiệt trừ H. pylori cần được thực hiện đối với tất cả người bệnh ung thư dạ dày sớm khi có bằng chứng nhiễm và hóa trị đối với ung thư dạ dày sớm giai đoạn II hay cao hơn.
Nội soi điều trị ung thư dạ dày sớm
Kỹ thuật nội soi điều trị ung thư dạ dày sớm chia thành hai nhóm: kỹ thuật phá hủy mô và kỹ thuật lấy mô. Kỹ thuật phá hủy mô gồm laser liệu pháp, quang năng liệu pháp và đốt cháy mô bằng plasma argon. Kỹ thuật lấy mô có thể thực hiện qua nội soi như cắt niêm mạc và cắt dưới niêm mạc. Kỹ thuật lấy mô cho phép khảo sát mô bệnh học mẫu mô được cắt. Kiểm tra chi tiết giải phẫu bệnh mẫu mô được cắt là ưu điểm rất quan trọng của kỹ thuật lấy mô. Do đó, tổn thương được điều trị triệt để hay cần phẫu thuật thêm sẽ được đánh giá chính xác hơn bằng kỹ thuật này. Nội soi điều trị ung thư dạ dày sớm trở thành thực hành tiêu chuẩn tại Nhật Bản. Xu hướng này cũng ngày càng được chấp nhận rộng rãi bên ngoài Nhật Bản. Kết quả điều trị ung thư dạ dày sớm qua nội soi có thể ngang bằng với kết quả của phẫu thuật kinh điển. Ưu điểm của kỹ thuật qua nội soi là ít xâm lấn và kinh tế hơn.
Cắt niêm mạc qua nội soi
Chỉ định được chấp nhận hiện nay của cắt niêm mạc qua nội soi (Endoscopic mucosal resection - EMR) điều trị ung thư dạ dày sớm là cắt những tổn thương ung thư sớm có mô học kiểu ruột trong lớp niêm mạc. Do đó, chỉ định hiện tại của cắt niêm mạc điều trị ung thư sớm qua nội soi bao gồm: ung thư dạng nhô cao biệt hóa tốt có đường kính tổn thương dưới 2 cm và ung thư dạng lõm (không loét) có đường kính dưới 1 cm.
Cắt niêm mạc có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau như cắt niêm mạc bằng thòng lọng, cắt niêm mạc kiểu sinh thiết mảnh, cắt niêm mạc bằng mũ chụp hay cắt niêm mạc có sử dụng vòng thắt thun. Kỹ thuật cắt niêm mạc được thực hiện bằng cách đánh dấu quanh tổn thương với khoảng cách an toàn (cách bờ tổn thương 5mm), chích phồng dưới niêm mạc bằng dung dịch nước muối sinh lý và cắt tổn thương bằng thòng lọng. Kỹ thuật này có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện và tai biến rất thấp.
Cắt dưới niêm mạc qua nội soi
Cắt dưới niêm mạc qua nội soi (Endoscopic submucosal dissection – ESD) là kỹ thuật mới, cho phép cắt những tổn thương lớn hơn và chính xác hơn so với kỹ thuật cắt niêm mạc kinh điển. Kỹ thuật này giúp mở rộng chỉ định của nội soi điều trị ung thư dạ dày sớm. Kỹ thuật cắt dưới niêm mạc bao gồm: đánh dấu quanh tổn thương, chích phồng dưới niêm mạc, cắt niêm mạc quanh tổn thương (cách bờ tổn thương 5mm) và phẫu tích hoàn toàn lớp dưới niêm mạc và niêm mạc chứa tổn thương ra khỏi lớp cơ bằng dao đốt điện chuyên dụng. Trong kỹ thuật này, niêm mạc được cắt theo một đường đã được đánh dấu trước, kết quả là tổn thương được cắt thành một mẫu nguyên vẹn, bất kể vị trí và kích thước. Tuy nhiên, bác sĩ nội soi cần có kỹ năng tốt hơn và thực hiện thủ thuật kéo dài hơn kỹ thuật cắt niêm mạc.


PHẪU THUẬT NỘI SOI ĐIỀU TRỊ UNG THƯ DẠ DÀY SỚM
 

Cắt dạ dày nạo hạch D2 là điều trị tiêu chuẩn ung thư dạ dày tại Nhật Bản. Gần đây, các phẫu thuật viên châu Âu cũng khuyến khích áp dụng kỹ thuật này trong điều trị ung thư dạ dày sớm vì kết quả khả quan thể hiện qua các nghiên cứu hồi cứu, kết quả này có thể so sánh với các nghiên cứu tại Nhật Bản.
Phẫu thuật nội soi điều trị ung thư dạ dày sớm được thực hiện phổ biến tại nhiều trung tâm phẫu thuật nội soi trên toàn thế giới. Các kết quả nghiên cứu cho thấy phẫu thuật nội soi mang lại khả năng phục hồi nhanh hơn, ít đau hơn, thời gian nằm viện ngắn hơn và tính thẩm mỹ cao hơn.


KẾT LUẬN
 

Sự hiểu biết về mô bệnh học và bệnh sinh của ung thư dạ dày sớm sẽ giúp ngăn ngừa bệnh. Phát hiện và chẩn đoán ung thư dạ dày sớm là yếu tố quan trọng nhất góp phần tăng tỉ lệ điều trị khỏi và cải thiện tiên lượng. Các bác sĩ nội soi nên luôn nghĩ đến ung thư dạ dày sớm khi nội soi chẩn đoán và đánh giá cẩn thận tổn thương trước khi thực hiện các thủ thuật can thiệp. Cắt niêm mạc và cắt dưới niêm mạc qua nội soi là những thành tựu quan trọng trong điều trị ung thư dạ dày sớm, góp phần giảm tỉ lệ áp dụng các phẫu thuật xâm lấn cũng như giảm chi phí điều trị. Phẫu thuật nội soi cắt dạ dày có hay không nạo hạch D2 cần được xem xét khi tổn thương được đánh giá xâm lấn sâu và có nguy cơ di căn hạch.

Xem thêm bài viết tại đây.

Nguồn: ThS. BS Phạm Công Khánh - Tạp Chí Sống Khỏe - BV ĐH Y Dược Tp.HCM

Đang xem: UNG THƯ DẠ DÀY SỚM

Viết bình luận

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.
0 sản phẩm
0₫
Xem chi tiết
0 sản phẩm
0₫
Đóng